وضعیت دموکراسی در ایران - قسمت دوم

این نوشته ادامه ی پست پیشین با همین عنوان است. توصیه می کنم پست قبلی را یک بار مرور کنید . در پست قبلی به بررسی پیش شرط های دموکراسی پرداختیم. در این نوشته وضعیت پیش شرط های گفته شده در ایران بررسی می شود

وضعیت پیش شرط های گفته شده در ایران چگونه است؟
کنترل نیروهای نظامی و انتظامی توسط مقامات منتخب : یک مشکل اساسی در فرایند دموکراسی در ایران این است که برخی فرماندهان نظامی همچون فرماندهان سپاه پاسداران بعد از جنگ نگاه خود را به مناقشات داخلی معطوف کرده اند و وظیفه ی خود میدانند در مقابل تحولات داخلی کشور اطلاعیه هایی صادر نمایند. در این اطلاعیه های این افراد مدعی می شوند که نفوذی های دشمن در جریانات نقش داشته و از این طریق دخالت خود را توجیه در این مورد می توانید به مصاحبه ی اخیر نماینده ی ولی فقیه در سپاه با روزنامه ی شرق مراجعه کنید.1

فقدان هر گونه کنترل خارجی ضد دموکراتیک : نهادهای قدرمتند بین المللی از جریان دموکراسی در ایران حمایت می کنند।درحال حاضر هیچ یک از دول غربی از اقتدارگرایان در ایران حمایت نمی کنند، در واقع مسئله ی مهم در این موضع گیری عدم حمایت آنان از اقتدارگرایان است نه حمایت از اصلاح طلبان। با توجه به نکته ی گفته شده اینکه عده ای به امید این باشند که دستی از غرب بیاید و کاری برای استقرار نظام دموکراتیک در ایران انجام دهد بی معناست، چون اولا این نکته روشن است که در هر کشوری تامین منافع ملی بر برقراری دموکراسی در کشوری دیگر مقدم است، ثانیا در صورت این گونه دخالت، تا شرایط حفظ دموکراسی در کشوری برقرار نباشد هر گونه دخالت به فرض مثبت بودن نیز سرانجامی نخواهد داشت.2

اعتقادات و فرهنگ دموکراسی : برای اولین بار در تاریخ ایران شاهد آن هستیم که اکثریت روشن فکران جامعه بر روی دموکراسی و آزادی به عنوان پادزهر خودکامی توافق دارند। ممکن است آنان هیچ گاه بر روی معضلات عمیق فکری به توافق نرسند ولی توافق بر روی آزادی و دموکراسی که شرط گذار به دموکراسی است در میان آنان دیده می شود.

وجود اقتصادی مدرن مبتنی بر بازار : برخلاف سیاست آزادسازی دولت هنوز در اقتصاد ایران نقش اول را دارد..در واقع آزادسازی اقتصاد با خروج دولت از جریان اقتصادی هم به عنوان تولید کننده و هم کنترل کننده اهمیت دارد. در مواردی می بینیم دولت با ایجاد موانع اقتصادی( مالکیت جمعی و انحصاری) ، اداری( دیوان سالاری اداری) و حقوقی( قوانین دست و پاگیر) مانع از توسعه ی بازار آزاد می شود। از طرفی ایران به عنوان کشوری که اقتصادی متنی بر نفت دارد تاکنون نتوانسته از این موضوع خود را رهایی دهد. انحصار بهره برداری از نفت و انرژی توسط دولت نوعی پشتوانه ی اقتصادی برای دولت ایجاد می کند که آن را از ملت مستقل می سازد. در کشورهای دموکراتیک، منابع درآمدی همچون نفت یا به کلی خصوصی سازی شده اند یا از طریقی مصرف آنها کنترل شده و در مجراهای قانونی و مشخص است.3

در دولت های مدرن و دموکراتیک دولت پاسخگوی مردم و مردم صاحب حق درآمد دولت از طریق مالیاتی تامین می شود که مردم می پردازند। در این روش دولت از لحاظ مالی به مردم وابسته است و مردم نیز در صورت وجود خدمت، به دولت مالیات می دهند. پس برای نیل به آزادی یکی از قدم های اصلی تبدیل کردن یک دولت مستخدم به یک دولت کارفرما است. در اینجا باید به این نکته توجه کرد که اگر ساختارها عوض شود ولی اقتصاد همچنان وابسته به حکومت باقی بماند اقتدارگرایی همچنان به حیات خود ادامه می دهد همان طور که می توان این امر را در سرمایه گذاری های سپاه در زمینه های اقتصادی متنوع به عنوان یک سرمایه گذار مستقل، در سال های اخیر دید.

رشد طبقه ی متوسط : در طول دو دهه ی گذشته مهاجرت به شهرها باعث شده بیش از نیمی از جامعه ی ایران شهرنشین شوند.این امر به همراه رشد باسوادی و آموزش عالی باعث رشد طبقه ی متوسط در ایران شده است.ارتباطات( تلفن، رادیو، ماهواره، اینترنت) نیز باعث شده کنترل سانسور و بی خبری مردم کمتر شود. به گمان آنتونی گیدنز جهانی شدن یکی از تحولات ساختاری است که انتقال دموکراتیک را تسریع می کند. فرایند جهانی شدن باعث به وجود آمدن فضایی شده که امکان مخفی کردن اطلاعات در آن بسیار کاهش یافته است. سیستم جهانی ارتباطات توانایی دولت ها را در پنهان کردن فعالیت های خود از دید داخلی و همچین نظارت خارجی بسیار کاهش داده است. البته در کشور ما وضعیت دستیابی به اطلاعات با کشورهای همسایه نیز قابل مقایسه نسیت؛ در ترکیه چاپ روزنامه و کتاب نیاز به مجوز ندارد و هم اکنون 1056 کانال رادیویی و 280 کانال تلویزیونی خصوصی در این کشور وجود دارد. آمارها نشان می دهد در عرض یکسال حدود 10 میلیون خارجی به عنوان توریست به این کشور سفر کرده اند که این نشان می دهد جامعه در معرض برخورد با چه حجم عظیمی از تفکر خارج از حوزه ی خود قرار می گیرد. اگرچه ارتباطات تنها در اینها خلاصه نمی شود ولی بررسی اجمالی همین موضوعات نشان می دهد کشور ما در چه جایگاهی وجود دارد. تعطیلی روزنامه ها و دریافت تذکر به علت چاپ یک مقاله ی ساده، نبود اینترنت پرسرعت و سانسور مکالمات و پیامکها و در مواردی قطع آنها، تعطیل شدن صنعت توریست که آمارها به خوبی این امر را نشان می دهند نشان دهنده ی تلاش برای ایجاد جامعه ای بسته است.مبارزه با ماهواره، اینترنت و صنعت توریست کشور را به یک صومعه سرا تبدیل می کند که باعث ایجاد نوعی بی خبری از محیط خارج می شود. باز کردن این درها، و آگاهی رسانی به مردم گره گشای موانع موجود در مسیر دموکراسی در سطح اجتماع است.4

1. http://tabnak.ir/fa/pages/?cid=115456
2. توضیحات نشان دهنده ی ضرورت تغییرات در درون است و اینکه امید بستن به کمک و تغییر خارجی نمی تواند راه به جایی برای آن دسته از افراد باشد که جنبش دموکراسی خواهی ایران را وابسته به غرب و حمایت شده از طرف آنها می داند .
3. نمونه ی آن گم شدن یک میلیارد دلار درامد نفتی ایران در چند سال گذشته است که به دلیل انحصارمصرف آن در دولت، راه پیگیری موارد مصرفی به صورت قانونی موجود نیست و دولت نیز تاکنون جوابگوی این امر نبوده است و به دلیل همراه بودن تمام دستگاه ها در مقابل هیچ گونه پافشاری نیز برای پاسخگویی قرار نداشته
4. http://hamshahri.org/news-117408.aspx